Εργαλεία για τη συμμετοχή του επενδυτή
Του Δημήτρη Πιπεράκη, δικηγόρου, διαχειριστή και εταίρου της Piperakis-Kostopoulos Law Firm
Η επιχείρηση είτε αυτή λειτουργεί υπό τη μορφή ατομικής επιχείρησης είτε υπό τη μορφή νομικού προσώπου – εταιρείας, αποτελεί το σύνολο πραγμάτων, δικαιωμάτων, άυλων αγαθών (πελατεία, φήμη, εμπορικό σήμα, ψηφιακό αποτύπωμα) κλπ που έχουν οργανωθεί ως τέτοιο σύνολο από τον δικαιούχο αυτών, τον επιχειρηματία. Το σύνολο αυτό είναι εκείνο που σε αρκετές περιπτώσεις έλκει τον υποψήφιο επενδυτή, προκειμένου να ενταχθεί ή να επενδύσει σε αυτό. Η αγορά μεριδίου της επιχείρησης, ενδεικτικά μετοχών, αποτελεί την προφανή επιλογή. Με αυτό τον τρόπο, ο επενδυτής καθίσταται μέτοχος και μετέχει πλέον δια των καταστατικών οργάνων στη λήψη αποφάσεων και στον καθορισμό της εμπορικής πολιτικής της εταιρείας.
Υπάρχουν ωστόσο νομικά και χρηματοοικονομικά εργαλεία που θα αποτυπώσουν με ακρίβεια τη βούληση των συμβαλλομένων μερών, καθιστώντας με αυτό τον τρόπο την επένδυση ή την αποεπένδυση πιο ρεαλιστική και συμφέρουσα για τα μέρη;; Ας γνωρίσουμε συνοπτικά μερικά από αυτά, τα οποία συνήθως αποτυπώνονται στη σύμβαση πώλησης ή σε μια εξωεταιρική συμφωνία των μετόχων:
Call option: Πρόκειται για τη σύμβαση πώλησης που δίδει στον αγοραστή το δικαίωμα να αγοράσει από τον πωλητή συγκεκριμένο αριθμό μετοχών σε καθορισμένη τιμή εντός συγκεκριμένης προθεσμίας έναντι επιπλέον αμοιβής.
Put option: Πρόκειται για τη σύμβαση πώλησης που δίδει στον πωλητή το δικαίωμα να πωλήσει στον αγοραστή συγκεκριμένο αριθμό μετοχών σε καθορισμένη τιμή εντός συγκεκριμένης προθεσμίας έναντι επιπλέον αμοιβής.
Drag along: Πρόκειται για το δικαίωμα του επενδυτή να απαιτήσει από το σύνολο των μετόχων να μεταβιβάσουν το σύνολο των μετοχών τους με τους ίδιους όρους που θα πωλήσει ο ίδιος σε τρίτο επενδυτή της επιλογής του.
Tag along: Πρόκειται για το δικαίωμα του επενδυτή να απαιτήσει από το σύνολο των μετόχων να μεταβιβάσουν το σύνολο των μετοχών του με τους ίδιους όρους που θα πωλήσουν αυτοί σε τρίτο επενδυτή της επιλογής τους.
Liquidation preference: Πρόκειται για τη ρήτρα που ενεργοποιείται σε κάθε περίπτωση ρευστοποίησης της επένδυσης, σύμφωνα με την οποία, ο επενδυτής ικανοποιείται κατά προτεραιότητα, λαμβάνοντας συγκεκριμένο ελάχιστο ποσό.
Full rachet: Είναι το εργαλείο που στην περίπτωση νέας επένδυσης στο κεφάλαιο της εταιρείας, ενδεικτικά αύξησης μετοχικού κεφαλαίου, δίδει στον (παλαιό) επενδυτή το δικαίωμα να αποκτήσει στην ονομαστική τους αξία έναν αριθμό μετοχών που θα διατηρήσει το υφιστάμενο ποσοστό του επί του μετοχικού κεφαλαίου αμετάβλητο. Vesting – Reverse vesting clause: Πρόκειται για τα εργαλεία εκείνα που σχετίζονται με τη διατήρηση ή την απώλεια μετοχών των ιδρυτών στην περίπτωση που οι τελευταίοι παραμείνουν ή μη και προσφέρουν ή μη στην εταιρεία.
Προς πληρέστερη εικόνα αναφορικά με τις πιθανές ρήτρες ή προβλέψεις που μπορεί να τεθούν κατά την κατάρτιση μιας συμφωνίας επένδυσης, χρήσιμο είναι να αναφερθούν και τα κάτωθι:
1) Ρήτρα που αφορά στη σύνθεση του ΔΣ, ώστε να εκπροσωπείται σε αυτό συγκεκριμένος μέτοχος – επενδυτής.
2) Καθορισμός των σημαντικών θεμάτων, για τη λήψη απόφασης για τα οποία απαιτείται συναίνεση συγκεκριμένου μετόχου – επενδυτή.
3) Όροι και προϋποθέσεις τακτικού ή έκτακτου ελέγχου πέραν των προϋποθέσεων και των περιορισμών του νόμου ή του καταστατικού.
4) Κανόνες που σχετίζονται με τη χρηματοδότηση συγκεκριμένων δράσεων της εταιρείας.
5) Κανόνες που σχετίζονται με τον τρόπο διαχείρισης των εταιρικών θεμάτων.
6) Κανόνες που σχετίζονται με τη μεταβίβαση των μετοχών, πέραν όσων ορίζονται στο καταστατικό της εταιρείας. Προφανώς τα ανωτέρω εργαλεία δίδουν στα συμβαλλόμενα μέρη μεγαλύτερο πεδίο διαπραγματεύσεων και ευρύτερες δυνατότητες επίτευξης συμφωνίας εντός κοινά παραδεδεγμένων πλαισίων και ορίων. Βεβαίως, η πληρέστερη κατοχύρωση των δικαιωμάτων και των θέσεων των συμβαλλομένων μερών, επέρχεται με τη συνδρομή εξειδικευμένων συνεργατών ίδια δε νομικών συμβούλων με βαθιά γνώση του αντικειμένου, με εμπειρία των εμπορικών πρακτικών και των διαπραγματεύσεων και φυσικά με δυνατότητα επιτελικής καθοδήγησης των λοιπών εξειδικευμένων συνεργατών, των οποίων η συνδρομή είναι απαραίτητη προς ολοκλήρωση της διαδικασίας, όπως ορκωτοί ελεγκτές, πιστοποιημένοι εκτιμητές ακινήτων, λογιστές – φοροτεχνικοί, πολιτικοί μηχανικοί και φυσικά συμβολαιογράφοι.