Εξαγορά επιχείρησης – Βασικά σημεία

Του Δημήτρη Πιπεράκη, δικηγόρου, διαχειριστή και εταίρου της Piperakis-Kostopoulos Law Firm.

Η πραγματική κατάσταση μιας εταιρείας ανεξαρτήτως της νομικής της μορφής, αποτελεί γρίφο που οι περισσότεροι υποψήφιοι αγοραστές – επενδυτές ή ακόμα και μέτοχοι ή εταίροι, αδυνατούν να λύσουν.

Απαιτείται αφενός η διαφώτιση από πλευράς πωλητή και αφετέρου από πλευράς αγοραστή, η λεπτομερής διάγνωση, εξέταση, έρευνα, ανάλυση, αναθεώρηση όλων των εκείνων των στοιχείων της επιχείρησης που κρίνονται αναγκαία στην περίπτωση εισόδου επενδυτών, πλήρους εξαγοράς, συγχώνευσης ή απορρόφησης αλλά και στην περίπτωση που κάποιος από τους εταίρους ή μετόχους επιθυμεί να διεξάγει λεπτομερή έλεγχο στην εταιρεία που μετέχει. Στόχος είναι να αποφευχθούν περιττές επιχειρηματικές βλάβες ή να διαπιστωθούν μελλοντικές ευθύνες των εμπλεκομένων μερών. Τελικός στόχος αποτελεί η επιβεβαίωση της υφιστάμενης κατάστασης μιας εταιρείας που αποτελεί αναγκαία πληροφορία για τον υποψήφιο επενδυτή.

Ποιοι κίνδυνοι ελλοχεύουν;;;

Κατά τις διαπραγματεύσεις: Καθοριστική παράγων για την πορεία των διαπραγματεύσεων, το αντικείμενο της εξαγοράς, το ύψος του τιμήματος, τον τρόπο και χρόνο εξόφλησης, αποτελεί η σωστή πληροφόρηση του αγοραστή και τούτο διότι οι πληροφορίες που διέπουν σε πραγματικό και νομικό επίπεδο την υπό διαπραγμάτευση εξαγορά είναι εξ ορισμού ουσιώδεις αλλά και απρόσιτες για τον τελευταίο, χωρίς τη συνδρομή του πωλητή. Αποτελεί υποχρέωση του πωλητή πηγάζουσα από την αρχή της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης, η διαφώτιση του αγοραστή και η παροχή των απαιτουμένων ή και αιτουμένων πληροφοριών που σχετίζονται με την εξαγορά. Άλλως υπάρχει ορατός κίνδυνος ακύρωσης της συμφωνίας ή και καταβολής από τον πωλητή αποζημιώσεως προς τον αγοραστή για τις δαπάνες που ο τελευταίος έκανε ή και για τη ζημιά που τυχόν υπέστη από τη μη σύναψη κάποιας άλλης συναλλαγής.

Πώς περιορίζεται ο κίνδυνος αυτός;; Φυσικά δια της διαφώτισης του αγοραστή αλλά και δια της διενέργειας από τον τελευταίο νομικού ελέγχου, συμπληρωματικά με τον όποιον άλλο έλεγχο απαιτείται από την ίδια τη φύση της εξαγοράς (ενδεικτικά έλεγχος από ορκωτό λογιστή, εκτιμητή ακινήτων, πολιτικό μηχανικό κλπ). Η δε διενέργεια νομικού ελέγχου από πλευράς του αγοραστή περιορίζει σημαντικά την όποια ευθύνη του πωλητή και η ποιότητα ή πληρότητα αυτού δια της συνδρομής καταρτισμένων νομικών παραστατών του αγοραστή, αποτελεί το εχέγγυο για τον τελευταίο ως προς την εξαγωγή ορθών συμπερασμάτων αναφορικά με την επικείμενη εξαγορά.

Ενδεικτικά, κατά τη διενέργεια Due Diligence εξετάζονται τα παρακάτω νομικής φύσης ζητήματα.

• Καταστατικό εταιρείας και τροποποιήσεις αυτού.
• Βιβλίο πρακτικών Γενικής Συνέλευσης Εταίρων.
• Βιβλίο πρακτικών Διοικητικού Συμβουλίου.
• Δημοσιεύσεις στο ΓΕΜΗ ή σε κάθε άλλη αρμόδια υπηρεσία των πράξεων, για τις οποίες η κείμενη νομοθεσία απαιτεί στοιχεία δημοσιότητας.
• Εσωτερικός Κανονισμός λειτουργίας της εταιρείας.
• Έλεγχος συμβάσεων. Ενδεικτικά, εμπορικών συμβάσεων, συμβάσεων προμήθειας, συμβάσεων Franchise, συμβάσεων αγοράς ή πώλησης προϊόντων ή υπηρεσιών, συμβάσεων δανείου ή τραπεζικών προϊόντων, συμβάσεων management, συμβάσεων διανομής, συμβάσεων παραχώρησης χρήσης – εκμετάλλευσης άυλης περιουσίας της εταιρείας, συμβάσεων έργου.
• Έλεγχος συμβάσεων μίσθωσης, παραχώρησης χρήσης, χρηματοδοτικής ή χρονομεριστικής μίσθωσης ακινήτων και εξοπλισμού.
• Κατοχύρωση εμπορικών σημάτων της εταιρείας.
• Διοικητικές άδειες ίδρυσης και λειτουργίας.
• Νομικός έλεγχος ακίνητης περιουσίας.
• Έλεγχος ασφαλιστηρίων συμβολαίων.
• Έλεγχος συμμόρφωσης εταιρείας ως προς το Γενικό Κανονισμό Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων (GDPR) ή ως προς λοιπούς φορείς πιστοποίησης.
• Έλεγχος επιδοτήσεων ΕΣΠΑ ή ΟΑΕΔ.
• Εργατικά θέματα: α) Συμβάσεις εργασίας, β) Ιστορικό εργατικών ατυχημάτων, γ) Διάκριση εργαζομένων ανά κατηγορία,δ) Υποχρεώσεις εργοδότη, ε) Υποχρεώσεις εργαζομένου, στ) Μεταχείριση εργαζομένου, ζ) Καταγγελία συμβάσεων εργασίας
• Εταιρική διακυβέρνηση: α) Μέτοχοι – εταίροι ανά κατηγορία, β) Αριθμός – είδη – ονομαστική αξία μετοχών ή εταιρικών μεριδίων, γ) Δικαιώματα και υποχρεώσεις μετόχων και εταίρων, δ) Εξουσίες και περιορισμοί νομίμων εκπροσώπων εταιρείας.
• Ανεξόφλητες ληξιπρόθεσμες οφειλές εταιρείας προς προμηθευτές ή εργαζομένους.
• Φορολογική, Ασφαλιστική και Δημοτική ενημερότητα.
• Ληξιπρόθεσμες αξιώσεις εταιρείας.
• Αξιολόγηση νομικών ενεργειών εταιρείας κατά τρίτων / εξασφαλίσεις εταιρείας.
• Αξιολόγηση νομικών ενεργειών κατά εταιρείας / εξασφαλίσεις από πιστωτές.
• Τήρηση μέτρων ασφαλείας.

Η ευθύνη του πωλητή μετά την κατάρτιση της σύμβασης: Ο πωλητής πλην εξαιρέσεων και υπό την προϋπόθεση ότι δεν υπάρχει θετική γνώση του αγοραστή, ευθύνεται για τα πραγματικά ελαττώματα και την έλλειψη συνομολογημένων ιδιοτήτων της μεταβιβαζόμενης επιχείρησης. Ενδεικτικά ευθύνεται για ό,τι σχετίζεται με τον πάγιο εξοπλισμό, με την άυλη αξία αυτής ίδια δε σε σχέση με τη φήμη, πελατεία, πνευματικά δικαιώματα, εμπορικό σήμα ή γνωρίσματα, ψηφιακή ταυτότητα και παρουσία, με τα οικονομικά της στοιχεία, την περιουσιακή της κατάσταση, την ακρίβεια των λογιστικών και εξωλογιστικών της στοιχείων κλπ. Ευθύνεται επίσης και για τις τυχόν εγγυήσεις του για τη δρομολογημένη αύξηση του τζίρου ή τη διατήρηση της κερδοφορίας ή τη μείωση των οφειλών της ή τη διατήρηση μακροχρόνιων συνεργασιών με υπαλλήλους ή άλλους συνεργάτες κλπ. Η ευθύνη αυτή, συνεπάγεται ενδεχομένως τη μείωση του τιμήματος, την υπαναχώρηση από την εξαγορά, την καταβολή αποζημίωσης ή την αντικατάσταση του αντικειμένου που πωλήθηκε (εφόσον αυτό είναι εφικτό).

Πώς περιορίζεται ο κίνδυνος αυτός;; Φυσικά με την ακρίβεια των στοιχείων και των πληροφοριών που παρατίθενται στον αγοραστή με οποιοδήποτε τρόπο. Επίσης με ρητές προβλέψεις στη σύμβαση πώλησης που αφορούν στον περιορισμό των εγγυήσεων του πωλητή, που περιορίζουν την όποια δέσμευσή του για συγκεκριμένες ιδιότητες της προς εξαγορά επιχείρησης και την περίοδο ευθύνης του πωλητή. Τέλος, με ρητή δέσμευση του πωλητή ότι θα απέχει από ενέργειες που μπορεί να απομειώσουν την αξία της επιχείρησης για το χρονικό διάστημα μέχρι την ολοκλήρωση της συμφωνίας και την αλλαγή σκυτάλης.

Τί γίνεται όταν ουδείς πταίει;;; Στη σύμβαση πώλησης, δέον να υπάρχουν και ρήτρες που καθορίζουν τις σχέσεις των συμβαλλομένων μερών ή και την τύχη της ίδιας της σύμβασης στην περίπτωση της απρόοπτης μεταβολής των συνθηκών ή της μεταβολής των συνθηκών που δεν είναι μεν απρόοπτη, αλλά σε κάθε περίπτωση είναι ουσιώδης.

Τί γίνεται με τις οφειλές του «πωλητή»;; Στην περίπτωση μεταβίβασης επιχείρησης ή και μέρους αυτής, ο αγοραστής πρέπει να έχει συνυπολογίσει ότι τα χρέη της επιχείρησης είτε είναι ληξιπρόθεσμα ή μη καθώς και οι τυχόν αξιώσεις εις βάρος της τον αφορούν άμεσα καθώς υπό προϋποθέσεις μπορεί και να επιβαρύνουν και αυτόν. Το όριο της ευθύνης του συναρτάται με την αξία της επιχείρησης που αποκτά και δη με την πραγματική αξία αυτής (καθαρή θέση).

Επιπλέον, πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικός καθώς η μεταβίβαση επιχείρησης μπορεί να σημαίνει και μεταφορά προσωπικού στο νέο φορέα, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία, γεγονός που δημιουργεί επιπλέον υποχρέωση διατήρησης των εργασιακών δικαιωμάτων του προσωπικού στο επίπεδο που τηρούσε ο προηγούμενος φορέας.

Case study: Ο διεύθυνων εταίρος της εταιρείας μας με τη συνδρομή εγκρίτων μελών της ομάδας μας, οργάνωσε, κατεύθυνε και περάτωσε την εξαγορά του prime boutique hostel “Athens Style” από τη θυγατρική στην Ελλάδα εταιρεία της Safestay, έναντι τιμήματος που υπερέβη το ποσό των 1,5 εκατομμυρίων ευρώ. Με την εξαγορά αυτή, η πολυεθνική και εισηγμένη στο χρηματιστήριο του Λονδίνου Safestay που εκπροσωπείτο από την εταιρεία μας, εισήλθε για πρώτη φορά στην τουριστική αγορά της Ελλάδας. Η ομάδα μας προετοίμασε όλο το deal και ενδεικτικά, τη νόμιμη παρουσία της Safestay στην Ελλάδα, τη σύσταση της θυγατρικής της εταιρείας, τη λήψη ΑΦΜ και το άνοιγμα τραπεζικών λογαριασμών για τη μητρική, τη θυγατρική εταιρεία και τους νομίμους εκπροσώπους τους στην Ελλάδα, τη διαπραγμάτευση και τη σύνταξη της σύμβασης εξαγοράς της επιχείρησης στην αγγλική γλώσσα, τη διαπραγμάτευση και τη σύνταξη των συμφωνητικών μίσθωσης των κτιρίων στην αγγλική γλώσσα, τον έλεγχο και μεταβίβαση των διοικητικών αδειών λειτουργίας της επιχείρησης Athens Style έναντι των αρμοδίων φορέων, τον έλεγχο βαρών των μισθίων και των υποχρεώσεων των εκμισθωτών προς διασφάλιση της επένδυσης της αγοράστριας, τον έλεγχο εκκρεμών συμβάσεων και συμφωνιών με προμηθευτές και συνεργάτες, τον έλεγχο τυχόν παραβιάσεων της εργατικής νομοθεσίας και τη διαπραγμάτευση και σύνταξη των συμβάσεων μεταφοράς προσωπικού από την Athens Style στη Safestay, τη μεταβίβαση των άυλων περιουσιακών στοιχείων της Athens Style, όπως ενδεικτικά του domain name και του εμπορικού σήματος, τη μεταβίβαση στρατηγικών συμβάσεων με συνεργάτες και προμηθευτές και την εν γένει διασφάλιση για την ολοκλήρωση της συμφωνίας.

Η Piperakis – Kostopoulos Law Firm διαθέτει την εμπειρία και την τεχνογνωσία να σας συμβουλεύει, αλλά και να σας προστατεύσει προκαταβολικά ή μετά την επέλευση του κινδύνου. Τα ζητήματα που θίγονται ανωτέρω εντάσσονται στο πεδίο των δεξιοτήτων μας, γεγονός που αποτελεί εχέγγυο ως προς τον προσήκοντα από εμάς χειρισμό του θέματος που μας αναθέτετε.