Διανομή κοινού ακινήτου μεταξύ συγκληρονόμων – Συνοπτικό σημείωμα και σημαντικές επισημάνσεις

Του Δημήτρη Πιπεράκη, δικηγόρου, διαχειριστή και εταίρου της Piperakis-Kostopoulos Law Firm

Σύμφωνα με το άρθρο 1113 ΑΚ αν η κυριότητα ενός ακινήτου ανήκει σε περισσότερους εξ αδιαιρέτου κατ’ ιδανικά μερίδια, εφαρμόζονται οι διατάξεις για την κοινωνία δικαιώματος (798 ΑΚ επ.) και η λύση της κοινωνίας επέρχεται με διανομή του ακινήτου, την οποία οποιοσδήποτε από τους συνιδιοκτήτες μπορεί να την ζητήσει από το δικαστήριο όποτε επιθυμεί.

Ως εκ τούτου, κατά το άρθρο 799 ΑΚ, αν δεν συμφωνούν για τη διανομή όλοι οι κοινωνοί, κάθε κοινωνός μπορεί να απαιτήσει δικαστική διανομή κατά τις διατάξεις της πολιτικής δικονομίας, ασκώντας την αγωγή διανομής ακινήτου.

• ΑΥΤΟΥΣΙΑ ΔΙΑΝΟΜΗ Ή ΔΙΑΝΟΜΗ ΜΕ ΠΛΕΙΣΤΗΡΙΑΣΜΟ;

Η διανομή ακινήτου μπορεί να επιτευχθεί με δύο τρόπους, είτε με αυτούσια διανομή, είτε με διανομή με πλειστηριασμό.

Η αυτούσια διανομή ακινήτων ενδείκνυται σε περιπτώσεις όπου το ακίνητο μπορεί να διαιρεθεί χωρίς όμως να χάνει την αξία του. Εάν η αυτούσια διανομή είναι ασύμφορη για κάποιον εξ των συνιδιοκτητών, δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί ή το ακίνητο χάνει την αξία του, τότε επιλέγεται η διανομή ακινήτου με πλειστηριασμό. Κατά τη διανομή ακινήτου με πλειστηριασμό, το ακίνητο πωλείται και οι συγκύριοι λαμβάνουν το χρηματικό ποσό που τους αναλογεί βάσει του μεριδίου τους. Οι κοινωνοί λαμβάνουν το χρηματικό μερίδιό τους, αφού έχουν αφαιρεθεί από αυτό τα χρήματα του πλειστηριασμού.

Το Δικαστήριο αποφασίζει ανέλεγκτα, σχετικά με το αν η διανομή του κοινού πράγματος είναι προδήλως ανέφικτη ή όχι, λαμβάνοντας υπόψη τις μερίδες των κοινωνών, το τυχόν αίτημά τους για την δημιουργία ενιαίων κοινών μερίδων, το είδος, τις διαστάσεις και το εμβαδόν του διανεμητέου αν αυτό είναι ακίνητο. Προδήλως αδύνατη ή ασύμφορη είναι η αυτούσια διανομή όταν, κατά τους κανόνες της κοινής πείρας και της λογικής, το διανεμητέο δεν μπορεί να διανεμηθεί σε μέρη ανάλογα με τις μερίδες των κοινωνών χωρίς να μειωθεί η αξία του. Σε περίπτωση δε που το δικαστήριο κρίνει ανέφικτη ή ασύμφορη την αυτούσια διανομή, διατάσσει, την πώληση του κοινού πράγματος με πλειστηριασμό.

• ΑΡΜΟΔΙΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ:

Αρμόδιο για την αγωγή διανομής δικαστήριο είναι το Πρωτοδικείο, Μονομελές ή Πολυμελές, αναλόγως του ύψους της αξίας της διανεμητέας περιουσίας.

• ΝΟΜΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕΝΑ ΠΡΟΣ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΑΝΟΜΗΣ ΠΡΟΣΩΠΑ:

Αγωγή διανομής μπορούν να ασκήσουν όλοι ανεξαιρέτως οι συγκύριοι, ανεξαρτήτως του ποσοστού που έχει ο καθένας επί της κυριότητας του ακινήτου, το δικαίωμα για αίτηση διανομής μπορεί να ασκηθεί από τον οποιοδήποτε κοινωνό και οποτεδήποτε αυτός το επιθυμεί.

• ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΝΟΜΙΜΟΠΟΙΗΣΗ:

Στη διάταξη του άρ. 478 ΚΠολΔ ορίζεται ότι «όταν υπάρχει κοινωνία, η αγωγή διανομής απευθύνεται κατά όλων των κοινωνών, αλλιώς απορρίπτεται ως απαράδεκτη». Ως εκ τούτου, στη δίκη διανομής παθητικώς νομιμοποιούνται όλοι οι συγκοινωνοί που δεν έχουν την ιδιότητα του ενάγοντος, δηλαδή οι λοιποί συγκύριοι ή συγκληρονόμοι137, ανεξαρτήτως του εάν ευρίσκονται στη (συν)νομή του επίκοινου ή όχι

• ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΑΝΟΜΗΣ:

α) η ύπαρξη κοινωνίας δικαιώματος κατά το ουσιαστικό δίκαιο

β) η μη επίτευξη συμφωνίας για εξώδικη διανομή.

• ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΡΙΣΜΕΝΟΥ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΑΝΟΜΗΣ

Η αγωγή διανομής του κοινού κλήρου για να είναι ορισμένη θα πρέπει να περιέχει τα εξής στοιχεία:

• Την ταυτότητα του κληρονομουμένου, τον τόπο και τον χρόνο θανάτου του, καθώς και τον τόπο της τελευταίας κατοικίας ή διαμονής του.
• Την κληρονομική ιδιότητα του ενάγοντος, την κληρονομική μερίδα που αξιώνει και τον λόγο της επαγωγής της κληρονομίας σε αυτόν.
• Τη συγκυριότητα του ενάγοντος και των εναγομένων στα διανεμητέα αντικείμενα της κληρονομίας, απορρέουσα από τη σχέση κοινωνίας μεταξύ τους που έχει ως βάση την κληρονομική διαδοχή, καθώς και την άρνηση των τελευταίων για τη διανομή του κοινού κλήρου μεταξύ τους.

Eπί διανομής ακινήτου απαιτείται η επίκληση στο δικόγραφο της αγωγής ότι ο ενάγων και οι εναγόμενοι έχουν προβεί σε μεταγραφή της αποδοχής της κληρονομίας ή του κληρονομητηρίου;

 Στη νομολογία επικρατεί η άποψη ότι η μεταγραφή εκ μέρους του ενάγοντος είναι αναγκαία για το παραδεκτό της αγωγής, διότι η συγκυριότητα του ενάγοντος επί των διανεμητέων αντικειμένων είναι στοιχείο της βάσης της αγωγής, το οποίο πρέπει να αναγράφεται στο ίδιο το δικόγραφό της (ΚΠολΔ 216). Συνεπώς, στο δικόγραφο της αγωγής διανομής του κοινού κλήρου πρέπει ο ενάγων να εκθέτει ότι αποδέχθηκε την κληρονομία και μετέγραψε τη δήλωση αποδοχής, διαφορετικά η αγωγή πάσχει από αοριστία. Όσον αφορά την εκ μέρους των εναγομένων μεταγραφή της αποδοχής της κληρονομίας ή του κληρονομητηρίου, η παραπάνω κρατούσα νομολογία δέχεται ότι δεν απαιτείται να αναφέρεται στο δικόγραφο της αγωγής διανομής ο τρόπος κατά τον οποίο οι εναγόμενοι έγιναν συγκύριοι των προς διανομή κληρονομιαίων ακινήτων, αλλά αρκεί για την παθητική νομιμοποίησή τους ότι ο ενάγων ομολογεί με την αγωγή του τη συγκυριότητά τους στα επίδικα ακίνητα. Εάν όμως ο εναγόμενος αμφισβητήσει με τις προτάσεις του την παθητική νομιμοποίησή του, ισχυριζόμενος ότι δεν έχει δικαίωμα συγκυριότητας επί των διανεμητέων ακινήτων, ο ενάγων υποχρεούται να εκθέσει -το αργότερο με την προσθήκη των προτάσεών του- τον τρόπο, κατά τον οποίον και εκείνος (ο εναγόμενος) έγινε συγκύριος των διανεμητέων ακινήτων. Στη συνήθη περίπτωση που ο εναγόμενος έχει αποδεχθεί την κληρονομία πλασματικά, αφήνοντας να παρέλθει άπρακτη η τετράμηνη προθεσμία της ΑΚ 1847 και δεν έχει προχωρήσει (ίσως και σκόπιμα) σε μεταγραφή, ο ενάγων μπορεί να επιτύχει την έκδοση πιστοποιητικού περί μη αποποίησης για τον εναγόμενο και να μεταγράψει αυτό στο αρμόδιο υποθηκοφυλακείο ή κτηματολογικό γραφείο της περιοχής όπου βρίσκεται το ακίνητο. Έχει μάλιστα κριθεί ότι ο ενάγων που έχει ασκήσει αγωγή διανομής κατά συγκληρονόμου του, ισχυριζόμενος στην αγωγή ότι ο αντίδικός του έχει μερίδιο επί του διανεμητέου ακινήτου, χωρίς να έχει ακόμα μεταγράψει το πιστοποιητικό περί μη αποποίησης της κληρονομίας, δικαιούται να προβεί σε αυτή τη μεταγραφή ακόμη και μετά την έκδοση οριστικής αποφάσεως αλλά πάντως πριν από τη συζήτηση της κατ’ έφεσιν δίκης

• Την κυριότητα του κληρονομουμένου στα διανεμητέα αντικείμενα της κληρονομίας, τα οποία πρέπει να περιγράφονται επακριβώςΕπιβάλλεται βέβαια η προσεπίκληση εκείνων που έχουν δικαιώματα υποθήκης ή ενεχύρου σε κληρονομιαίο πράγμα (ΚΠολΔ 491).
• Την έλλειψη συμφωνίας των συγκληρονόμων για τη διανομή του κοινού κλήρου μεταξύ τους. Το στοιχείο αυτό θεωρείται πάντως ότι περιλαμβάνεται στην αγωγή, χωρίς να απαιτείται να μνημονεύεται ρητώς, αφού η έγερσή της υποδηλώνει την έλλειψη συμφωνίας για διανομή.
• Το αίτημα της αγωγής, ήτοι τη λύση της μεταξύ των συγκληρονόμων υφιστάμενης κοινωνίας με διανομή των κληρονομιαίων.
• ΑΙΤΗΜΑ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ:

Αίτημα της αγωγής διανομής του κοινού κλήρου είναι η λύση της κοινωνίας των συγκληρονόμων με την αυτούσια διανομή όλων των αντικειμένων της κοινής κληρονομιαίας περιουσίας ή την πώλησή τους με πλειστηριασμό. Δεν απαιτείται πάντως να υποβάλλεται με το δικόγραφο της αγωγής και ειδικό αίτημα περί του τρόπου διανομής, ο οποίος εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια του δικαστηρίου[8].

Όταν με την αγωγή ζητείται η διανομή όλων των αντικειμένων του κοινού κλήρου, μπορεί στο αίτημά της να περιλαμβάνεται και η επιδίωξη ενοχικών απαιτήσεων που πηγάζουν από την κοινωνία των συγκληρονόμων, όπως είναι η αξίωση από τη χρήση των κοινών αντικειμένων (ΑΚ 787), οι αξιώσεις από την αποκόμιση ωφελημάτων από τα κοινά πράγματα (ΑΚ 788 § 2), οι αξιώσεις για απόδοση δαπανών που έγιναν από ορισμένο συγκληρονόμο υπέρ των κοινών αντικειμένων (ΑΚ 788 § 2 και 794), οι υποχρεώσεις που προέκυψαν από πταίσμα κατά τη διοίκηση της κοινής περιουσίας (ΑΚ 788, 802) κ.ά. Εάν οι αξιώσεις αυτές δεν προβληθούν στη δίκη της διανομής του κοινού κλήρου, μπορούν να επιδιωχθούν με χωριστή αγωγή.

• ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΙΕΚΔΙΚΗΣΕΩΝ

Η αγωγή διανομής ακινήτου πρέπει κατ’ άρ. 220 παρ. 1 ΚΠολΔ να εγγράφεται στα βιβλία διεκδικήσεων του γραφείου της περιφέρειας όπου ευρίσκεται το διανεμητέο ακίνητο και, εάν το ακίνητο ευρίσκεται εντός περισσότερων περιφερειών, να εγγράφεται στα αντίστοιχα βιβλία των περιφερειών αυτών, εντός προθεσμίας τριάντα ημερών από την κατάθεσή της, επί ποινή απορρίψεώς της ως απαράδεκτης και αυτεπαγγέλτως. Η μη κήρυξη του απαραδέκτου αγωγής διανομής ακινήτου που δεν ενεγράφη στα βιβλία διεκδικήσεων θεμελιώνει τον κατ’ άρ. 559 αριθ. 14 ΚΠολΔ αναιρετικό λόγο.

• ΔΙΚΑΣΤΙΚΟ ΕΝΣΗΜΟ

Η αγωγή διανομής υποβάλλεται σε τέλος δικαστικού ενσήμου . Ιδίως για την περίπτωση διανομής ακινήτου, παρότι η αναφορά στην ετήσια πρόσοδο του διανεμητέου ακινήτου δεν αποτελεί στοιχείο της βάσης της αγωγής, αυτή είναι αναγκαία, προκειμένου να υπολογιστεί το δικαστικό ένσημο που πρέπει να καταβληθεί . Σύμφωνα με τη διάταξη του άρ. 2 παρ. 3 ν. ΓΠΟΗ/1912, ως ισχύει συμπληρωθείσα με το άρ. 7 νδ 1544/1942 και το άρ. 11 νδ 4189/1961, το ύψος του δικαστικού ενσήμου ανέρχεται στο εικοσαπλάσιο της ετήσιας προσόδου240 του μεριδίου του ενάγοντος κοινωνού και, εάν το ακίνητο είναι απρόσοδο, τότε γίνεται δεκτό ότι και πάλι πρέπει να καταβληθεί δικαστικό ένσημο, το οποίο εν προκειμένω υπολογίζεται με βάση την αξία της ιδανικής μερίδας του ενάγοντος επί του ακινήτου.

Η Piperakis – Kostopoulos Law Firm διαθέτει την εμπειρία και την τεχνογνωσία να σας συμβουλεύει, αλλά και να σας προστατεύσει προκαταβολικά ή μετά την επέλευση του κινδύνου. Τα ζητήματα που θίγονται ανωτέρω εντάσσονται στο πεδίο των δεξιοτήτων μας, γεγονός που αποτελεί εχέγγυο ως προς τον προσήκοντα από εμάς χειρισμό του θέματος που μας αναθέτετε.