Ακύρωση διασφαλιστικών μέτρων της ΑΑΔΕ σε βάρος διοικούντος πτωχευμένης εταιρείας – Σημαντική δικαστική δικαίωση

Με πρόσφατη απόφασή του, το Διοικητικό Δικαστήριο Αθηνών έκανε δεκτή προσφυγή εντολέα μας που εκπροσωπήθηκε από τον διαχειριστή – εταίρο Δημήτριο Πιπεράκη και ακύρωσε πράξη διασφαλιστικών μέτρων που είχε επιβληθεί από το Κέντρο Ελέγχου Μεγάλων Φορολογουμένων (Κ.Ε.ΜΕ.Φ.) σε βάρος του, με βάση τις διατάξεις του άρθρου 45 παρ. 5 και 6 του ν. 5104/2024.
Η υπόθεση αφορούσε την επιβολή εξαιρετικά επαχθών μέτρων (δέσμευση τραπεζικών λογαριασμών και λοιπών περιουσιακών στοιχείων) σε φυσικό πρόσωπο, με την ιδιότητα του πρώην διοικούντος ανώνυμης εταιρείας, για φερόμενες φορολογικές παραβάσεις της εταιρείας. Ωστόσο, κατά τον κρίσιμο χρόνο, η εταιρεία είχε ήδη κηρυχθεί σε πτώχευση, με αποτέλεσμα ο εντολέας μας να έχει απολέσει τόσο τη νομική εκπροσώπηση όσο και την πραγματική δυνατότητα πρόσβασης στα λογιστικά βιβλία και στοιχεία, τα οποία τελούσαν υπό τη διαχείριση του συνδίκου πτώχευσης.
Κατά τον χειρισμό της υπόθεσης, αναδείχθηκε ότι:
• τα διασφαλιστικά μέτρα έχουν προληπτικό και εξαιρετικό χαρακτήρα και δεν μπορούν να επιβάλλονται αυτοματοποιημένα,
• η αλληλέγγυα ευθύνη των διοικούντων προϋποθέτει, κατά το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, σωρευτικά συγκεκριμένη ιδιότητα και υπαιτιότητα,
• σε περίπτωση πτώχευσης, η αποξένωση του πρώην διοικούντος από τη διοίκηση και τα στοιχεία της εταιρείας αίρει την υπαιτιότητα και καθιστά νομικώς πλημμελή την επιβολή μέτρων σε βάρος του.
Το Δικαστήριο υιοθέτησε την ανωτέρω επιχειρηματολογία και έκρινε ότι δεν συνέτρεχαν οι νόμιμες προϋποθέσεις για την επιβολή των διασφαλιστικών μέτρων, ακυρώνοντας την προσβαλλόμενη πράξη κατά το μέρος που αφορούσε τον προσφεύγοντα και διατάσσοντας την άμεση άρση τους, καθώς και την επιστροφή του καταβληθέντος παραβόλου.
Η απόφαση αυτή αποτελεί ακόμη μία σημαντική επιβεβαίωση της ανάγκης εξατομικευμένου ελέγχου της υπαιτιότητας και της προστασίας των διοικουμένων από δυσανάλογες παρεμβάσεις της Διοίκησης, ιδίως στο ευαίσθητο πεδίο των φορολογικών διασφαλιστικών μέτρων.
Σημασία της απόφασης για CFOs, Διευθύνοντες Συμβούλους και μέλη Δ.Σ.
Η συγκεκριμένη απόφαση έχει ιδιαίτερη πρακτική σημασία για CFOs, CEOs και μέλη διοίκησης, καθώς επιβεβαιώνει ότι, υπό το ισχύον πλαίσιο του ν. 5104/2024, η προσωπική και αλληλέγγυα ευθύνη δεν είναι αντικειμενική, αλλά προϋποθέτει πραγματική ανάμειξη και υπαιτιότητα.
Ειδικότερα, καθίσταται σαφές ότι:
• η απώλεια διοίκησης και εκπροσώπησης λόγω πτώχευσης ή άλλου νόμιμου λόγου αίρει την υπαιτιότητα,
• η Φορολογική Διοίκηση δεν μπορεί να επεκτείνει διασφαλιστικά μέτρα σε φυσικά πρόσωπα χωρίς εξατομικευμένη αιτιολογία,
• η ύπαρξη πτωχευτικής διαδικασίας και συνδίκου αποκλείει τον ισχυρισμό περί κινδύνου φυγάδευσης περιουσίας,
• τα διασφαλιστικά μέτρα δεν επιτρέπεται να λειτουργούν τιμωρητικά ή εκβιαστικά, αλλά αποκλειστικά προληπτικά.
Για τα στελέχη που αναλαμβάνουν ή αποχωρούν από διοικητικές θέσεις, η απόφαση αυτή αποτελεί κρίσιμο οδηγό οριοθέτησης του προσωπικού ρίσκου και ενισχύει την ανάγκη έγκαιρης νομικής θωράκισης σε φορολογικούς ελέγχους υψηλής έντασης.